Sự chuyển mình của các thế hệ hướng nghiệp

Tiến trình hướng nghiệp tại Việt Nam đã trải qua những bước chuyển mình mạnh mẽ, song hành cùng sự thay đổi của các thế hệ lao động. Từ giai đoạn những năm 1990 hướng nghiệp với các tiết học nghề mang tính kỹ thuật thuần túy như may thêu, cơ khí. Đến những năm 2000 khi học sinh bắt đầu được chủ động lựa chọn và tiếp cận các hoạt động tư vấn tuyển sinh chuyên sâu.

Bước sang thế hệ học sinh 2020 hướng nghiệp không còn là một hoạt động ngoại khóa tách biệt mà đã trở thành “trục xương sống” trong chương trình giáo dục phổ thông. Việc lựa chọn tổ hợp môn theo định hướng nghề nghiệp ngay từ lớp 10, kết hợp với sự bùng nổ của các câu lạc bộ kỹ năng, đã tạo nên một môi trường thực nghiệm năng động cho giới trẻ. Tuy nhiên, một nghịch lý đang tồn tại là dù công cụ hỗ trợ ngày càng đa dạng, bài toán hướng nghiệp vẫn trở nên thách thức hơn bao giờ hết đối với cả phụ huynh và học sinh.

Nhưng hướng nghiệp vẫn rất đau đầu! Nhu cầu của những thế hệ gen Z và rồi đây là Alpha nữa không chỉ là có một công việc để làm, một nguồn thu nhập để sống như thế hệ cha mẹ trước đó. Chúng cần một công việc phù hợp với bản thân, thể hiện được bản sắc cá nhân của mình bên cạnh vấn đề thu nhập hay cơ hội phát triển. Để làm được như vậy trẻ phải hiểu mình.

Nghịch lý: Càng hiện đại, trẻ càng khó hiểu bản thân?

Thế nhưng nghịch lý là càng ngày càng nhiều những đứa trẻ lớn lên không hiểu mình, thậm chí là không biết mình muốn gì! Không phải lỗi của những đứa trẻ. Không phải vì trẻ thời nay “kém hơn” hay “lười suy nghĩ” mà bởi chúng lớn lên trong một môi trường đã thay đổi:

Trẻ được dạy dỗ trong một môi trường giáo dục ít giúp hiểu về bản thân: học kiến thức, thi cử, đạt điểm cao mà không được hỏi con thích gì, ghét gì, muốn làm gì. Mục tiêu là học giỏi, thi tốt, không phải là hiểu mình.

Trẻ bị “quản lý” nhiều hơn là trải nghiệm: sự bao bọc quá mức của gia đình, không thử không biết mình muốn gì, không sai thì khó biết mình hợp với cái gì.

Mạng xã hội và các phương tiện truyền thông bùng nổ khiến trẻ nhìn ra ngoài nhiều hơn là nhìn vào trong: TikTok, Instagram hay YouTube thu hút trẻ bởi hình ảnh của những người thành công, người nổi tiếng…khiến trẻ hoặc là so sánh bản thân hoặc là chạy theo hình mẫu bên ngoài. Sống theo trend trở thành mốt.

Chính cha mẹ cũng đang loay hoay với chính mình: họ chưa từng được học cách hiểu bản thân và cũng chưa bao giờ “dừng lại” để nhìn vào bên trong mình nên cũng không biết phải làm thế nào để giúp con hiểu mình. Khi được hỏi “Con nên chọn ngành nào?”, “Con hợp với cái gì?” phần lớn cha mẹ sẽ dựa vào kinh nghiệm cá nhân và những nghề đang được xã hội đánh giá cao để khuyên con. Họ thực sự không có một phương pháp, một công cụ khoa học nào để giúp con khám phá bản thân.

Thế giới ngày nay thay đổi quá nhanh, thông tin quá nhiều khiến việc chọn ngành nghề trở nên khó khăn hơn. Giống như cái kim đồng hồ quay tít thò lò, nếu cứ bám vào đầu mũi kim để chạy theo những thay đổi chóng mặt của thị trường lao động ngày nay thì thật khó mà hướng nghiệp. Có lẽ chúng ta phải làm ngược lại đó là quay về bám vào cái “gốc” của chiếc kim đang đóng đinh ở giữa chiếc đồng hồ kia để xác định sẽ đỡ mông lung hơn. Cái “gốc” đó chính là HIỂU MÌNH, là biết mình có năng lực gì, điều gì có giá trị với mình, mình muốn là ai?

TRẮC NGHIỆM: BẠN ĐANG ĐỒNG HÀNH CÙNG CON NHƯ THẾ NÀO?

Để xem bạn có đang đồng hành đúng để giúp con hướng nghiệp không, hãy làm bài quizz nhỏ dưới đây và tick vào lựa chọn nào giống với suy nghĩ của bạn nhất:

Câu 1: Khi con nói: “Con chẳng biết mình nên chọn ngành gì.” Bạn phản ứng thế nào?
A. “Tự con phải biết mình muốn gì chứ. Việc quan trọng thế mà chẳng thấy con nghiêm túc suy nghĩ gì cả!”
B. “Không sao, nhưng mình nên tìm hiểu dần đi. Con thử xem mình thích những lĩnh vực nào.”
C. “Bố/mẹ nghĩ con nên học ngành X. Ngành đó ổn định và dễ xin việc.”

Câu 2: Con muốn chọn một ngành mà bạn thấy khá lạ (ví dụ: thiết kế game, tâm lý học, khoa học dữ liệu…). Bạn sẽ:
A. Những ngành đó chả phổ biến gì cả ra trường khó xin việc lắm
B. Hỏi con điều gì khiến con thấy hứng thú và cùng con tìm hiểu về ngành đó
C. Bố mẹ làm ở ngành ngoại giao nên cứ ngoại giao mà học

Câu 3: Con học rất tốt môn Toán. Bạn nghĩ:
A. Con chắc hợp với kỹ thuật hoặc tài chính.
B.Toán là lợi thế tốt, nhưng cần xem con thích kiểu công việc nào.
C. Giỏi Toán thì nên học ngành có nhiều Toán cho chắc chắn.

Câu 4: Khi nói chuyện về chọn ngành, con có ý kiến khác với bạn. Bạn thường:
A. Con thì cứ “trứng khôn hơn vịt”!
B. Hỏi thêm để hiểu vì sao con nghĩ như vậy.
C. Nói rằng con chưa hiểu thực tế nên nên nghe lời bố mẹ.

Câu 5: Con và bố mẹ đã thống nhất chọn 1 ngành nhưng sau đó con lại đòi thay đổi. Bạn sẽ:
A. Sao con cứ thay đổi thế? Việc quan trọng thế mà không suy nghĩ cho kỹ càng!
B. Không sao, miễn là con học được những kỹ năng có thể dùng ở nhiều lĩnh vực.
C. Không nên đổi hướng. Chọn ngành là phải chắc chắn ngay từ đầu.

Cách tính kết quả:

  • Nếu kết quả nhiều ở nhóm A: Bạn có lẽ đang thiếu thông tin về hướng nghiệp
  • Nếu kết quả nhiều ở nhóm B: Chúc mừng! Bạn đang là người đồng hành tuyệt vời, giúp con tự kiến tạo tương lai.
  • Nếu kết quả nhiều ở nhóm C: bạn đang kiểm soát và áp đặt con

Hướng nghiệp là một hành trình, không phải một đích đến. Hãy cùng con đi tìm cái “gốc” của mình để mỗi quyết định luôn là sự sáng tỏ và vững vàng.

Nguồn bài viết: Biên tập dựa trên nội dung của tác giả Hoàng Anh – Người thực hành làm cha mẹ kết nối, với 15 năm kinh nghiệm và kiến thức từ lĩnh vực giáo dục của UNESCO

———————————

THÔNG TIN LIÊN HỆ

* Học viện Phụ nữ Việt Nam: số 68 Nguyễn Chí Thanh, Phường Láng, TP. Hà Nội.

Website: https://tuyensinh.hvpnvn.edu.vn/ ; Email: tuyensinh@hvpnvn.edu.vn;

Fanpage: https://www.facebook.com/TUYENSINHHOCVIENPHUNUVN;

Điện thoại: 0243.7751750; 0912.991.355